SORU 1
Kolay Düzey
Aşağıdaki sorulardan hangisi bir "istatistiksel araştırma sorusu" olabilir?
A) Türkiye'nin en yüksek dağı hangisidir?
B) Sınıfımızdaki öğrencilerin en sevdiği meyveler nelerdir? ✓
C) Matematik dersinin ilk konusu nedir?
D) LGS sınavı yılda kaç kez yapılır?
Çözüm Açıklaması:
İstatistiksel bir araştırma sorusunun iki temel şartı vardır: 1) Belirli bir grup (topluluk) hedef alınmalıdır. 2) Alınacak cevaplar kişiden kişiye değişmeli ve çeşitlilik göstermelidir. B şıkkında hedef grup "sınıfımızdaki öğrenciler"dir ve en sevilen meyve cevabı kişiden kişiye değişir. A, C ve D şıklarının ise tek ve kesin bir cevabı vardır, veri grubu oluşturmaz.
SORU 2
Kolay Düzey
Aşağıdaki sorulardan hangisi bir araştırma sorusu değildir?
A) Sınıfımızdaki kız öğrencilerin en çok dinlediği müzik türü nedir?
B) Türkiye'nin en çok yağış alan ili hangisidir? ✓
C) Mahallemizdeki esnafların en çok sattığı ürünler nelerdir?
D) Okulumuzdaki öğretmenlerin okuduğu kitap türleri nelerdir?
Çözüm Açıklaması:
Türkiye'nin en çok yağış alan ili hangisidir? sorusunun coğrafi verilere göre tek bir kesin cevabı vardır (Rize). Cevap kişiden kişiye değişen bir veri grubu oluşturmadığı için araştırma sorusu değildir. A, C ve D şıklarında ise belirli gruplardan çeşitli cevaplar toplanır.
SORU 3
Kolay Düzey
Bir okul müdürü, "Okul kantininde en çok hangi yiyeceklerin satılmasını istersiniz?" sorusunun cevabını merak etmektedir. Bu araştırmanın en doğru sonuçları vermesi için soru hangi gruba (örnekleme) sorulmalıdır?
A) Sadece okul öğretmenlerine
B) Mahalledeki esnaflara
C) Okuldaki tüm öğrencilere ✓
D) Okulun temizlik görevlilerine
Çözüm Açıklaması:
Kantini en çok kullanan, orada satılan yiyeceklerden birinci derecede etkilenen ve kantin müşterisi olan grup okul öğrencileridir. Bu yüzden en doğru örneklem okuldaki tüm öğrenciler olmalıdır.
SORU 4
Kolay Düzey
"Ayşe'nin en sevdiği kitap hangisidir?" sorusu tek bir kişiyi hedeflediği için araştırma sorusu değildir. Bu soruyu sınıf düzeyinde bir araştırma sorusuna dönüştürmek için nasıl yazabiliriz?
Doğru Cevap
Sınıfımızdaki öğrencilerin en sevdiği kitaplar hangileridir?
Çözüm Açıklaması:
Sorunun araştırma sorusu olabilmesi için hedefi tek bir kişiden (Ayşe) çıkarıp bir gruba (sınıf, okul vb.) yöneltmemiz ve kişiden kişiye farklılık gösterecek cevaplar toplamamız gerekir. "Sınıfımızdaki öğrencilerin en sevdiği kitaplar hangileridir?" veya "5. sınıf öğrencilerinin en çok okuduğu kitap türleri nelerdir?" şeklinde yazılabilir.
SORU 5
Kolay Düzey
Bir diş hekimi, "5. sınıf öğrencilerinin günde kaç kez diş fırçaladığını" araştırmak istiyor. Bu hekimin veri toplamak için kullanacağı en uygun yöntem aşağıdakilerden hangisidir?
A) Öğrencileri gün boyu gözlemlemek
B) Öğrencilere anket (soru formu) uygulamak ✓
C) Laboratuvarda deney yapmak
D) Kütüphanedeki kitapları araştırmak
Çözüm Açıklaması:
Öğrencilerin kişisel ve evdeki alışkanlıklarını (diş fırçalama sıklığı) öğrenmek için en hızlı, ekonomik ve güvenilir yöntem onlara doğrudan soru sormak, yani anket uygulamaktır. Gözlem veya deney bu soru tipi için pratik veya mümkün değildir.
SORU 6
Kolay Düzey
Lise öğrencilerinin boş zamanlarında en çok hangi sosyal aktiviteleri yaptığını araştırmak isteyen bir araştırmacı, bu soruyu sadece kendi ailesindeki kişilere sorarak veri toplamıştır. Bu araştırmadaki temel hata nedir?
Doğru Cevap
Hedef grup yerine yanlış bir örneklem grubu (aile üyeleri) seçilmiştir.
Çözüm Açıklaması:
Aile üyeleri lise öğrencilerinin genel ilgi alanlarını, yaş gruplarını ve tercihlerini doğru yansıtmayabilir (örneklem grubu hedef kitleyi temsil etmemektedir). Araştırmanın sağlıklı olması için verilerin doğrudan farklı liselerdeki lise öğrencilerinden toplanması gerekir.
SORU 7
Kolay Düzey
Aşağıdaki araştırma sorularından hangisinin hedef grubu (örneklemi) doğrudan "öğretmenler" olmalıdır?
A) 5. sınıfların en çok satılan oyun bilgisayarları hangileridir?
B) Sınıfta ders anlatırken en çok hangi eğitim materyallerini (akıllı tahta, harita vb.) tercih ediyorsunuz? ✓
C) LGS sınavına hazırlık sürecinde günde ortalama kaç saat ders çalışıyorsunuz?
D) Okul bahçesinde oynamaktan en keyif aldığınız oyun hangisidir?
Çözüm Açıklaması:
"Sınıfta ders anlatan" ve "eğitim materyallerini ders aracı olarak kullanan" grup öğretmenlerdir. Dolayısıyla bu sorunun doğru hedef grubu öğretmenlerdir. A, C ve D şıklarındaki sorular ise doğrudan öğrencilerle ilgilidir.
SORU 8
Orta Düzey
Bir araştırmacı, "5. sınıf öğrencilerinin beslenme alışkanlıkları nelerdir?" sorusuna cevap bulmak için öğle arasında sınıfları gezmiş, öğrencilere soru sormadan beslenme çantalarındaki yiyecek türlerini inceleyip not almıştır. Bu araştırmacının kullandığı yöntem hangisidir?
A) Anket (Soru formu)
B) Mülakat (Görüşme)
C) Gözlem ✓
D) Deney
Çözüm Açıklaması:
Araştırmacı öğrencilere herhangi bir soru sormamış veya anket doldurtmamıştır. Olayı kendi gözleriyle inceleyip izlemiş ve veriyi bu şekilde kaydetmiştir. Bu yöntem Gözlem olarak adlandırılır.
SORU 9
Orta Düzey
Okulunuzda yeni açılacak kütüphaneye en çok hangi türde (şiir, hikaye, bilim, macera vb.) kitaplar alınması gerektiğini belirlemek istiyorsunuz. Bu amaçla okul öğrencilerine yöneltebileceğiniz uygun bir istatistiksel araştırma sorusu yazınız.
Doğru Cevap
Okulumuz öğrencilerinin kütüphanede en çok okumak istediği kitap türleri nelerdir?
Çözüm Açıklaması:
Yazılacak soruda hedef grubun (okul öğrencileri) belirtilmesi ve kitap türlerini belirlemeye yönelik açık uçlu/değişken cevaplar aranması gerekir. Örnek: "Okulumuz öğrencilerinin kütüphanede en çok okumak istediği kitap türleri nelerdir?"
SORU 10
Orta Düzey
Aşağıdaki sorulardan hangisi iki farklı grubun (örneğin kızlar ve erkekler) tercihlerini karşılaştırmaya yönelik bir araştırma sorusudur?
A) Sınıfımızdaki öğrencilerin en çok sevdiği spor dalı hangisidir?
B) Okulumuzdaki kız öğrencilerin en çok okuduğu kitap türü hangisidir?
C) Sınıfımızdaki kız ve erkek öğrencilerin en çok sevdikleri müzik türleri nelerdir? ✓
D) 5. sınıf öğrencilerinin en başarılı olduğu matematik konusu hangisidir?
Çözüm Açıklaması:
C şıkkındaki soru, "kız ve erkek öğrencileri" ayrı ayrı ele alarak onların müzik tercihlerini karşılaştırmaya olanak tanır. Diğer şıklar ise tek bir grubu genel olarak ele almaktadır.
